Η Σαουδική Αραβία βρίσκεται εδώ και δεκαετίες στο στόχαστρο μιας καλά οργανωμένης και διαρκώς επαναλαμβανόμενης δυτικής προπαγάνδας. Μέσα από τα μεγαλύτερα δημοσιογραφικά δίκτυα και αναπαραγωγικά μέσα (όπως ο Guardian και οι εγχώριοι μιμητές του), οι θεσμοί κοινωνικής πειθαρχίας της σαουδαραβικής κοινωνίας παρουσιάζονται ως «κολαστήρια», ενώ η εφαρμογή της Σαρία (ισλαμικού νόμου) δαιμονοποιείται συλλήβδην, ανεξαρτήτως του ιστορικού, κοινωνικού και πολιτισμικού της πλαισίου. Επικρατεί η λογική ότι η όποια μορφή ελέγχου, νουθεσίας ή πειθαρχίας προς τις γυναίκες δεν μπορεί παρά να είναι σύμπτωμα μισογυνισμού και ολοκληρωτικής βαρβαρότητας, μια στάση που περισσότερο αποκαλύπτει δυτική πολιτισμική αλαζονεία παρά ουσιαστικό ενδιαφέρον για τα δικαιώματα.
Η πραγματικότητα, όμως, είναι πολύ πιο σύνθετη και σε πολλές περιπτώσεις, σκόπιμα παραποιημένη από τα δυτικά μέσα. Η σύγκριση δεν γίνεται επί ίσοις όροις, γίνεται με όρους προπαγάνδας, στοχεύοντας στην απαξίωση κάθε κοινωνικού συστήματος που τολμά να διαφέρει ριζικά από το δυτικό πρότυπο. Όταν οι δυτικές κοινωνίες, βυθισμένες στα αδιέξοδα της αποδόμησης της οικογένειας, της πλήρους απουσίας πειθαρχίας, της έκρηξης ανήλικης εγκληματικότητας και της κοινωνικής παρακμής, τολμούν να σηκώνουν το δάχτυλο απέναντι σε μια κοινωνία που έχει καταφέρει να διαφυλάξει την τάξη, την τιμή και την ασφάλεια των νέων της, οφείλουμε να σταθούμε κριτικά και να διακρίνουμε το προφανές. Πρόκειται για έναν πόλεμο αξιών.
Η πατριαρχική δομή, η έννοια της οικογενειακής ευθύνης και η ηθική πειθαρχία δεν είναι τυχαία χαρακτηριστικά της σαουδαραβικής κοινωνίας· αποτελούν τα θεμέλια μιας ιστορικά δοκιμασμένης, θρησκευτικά εμπνευσμένης και κοινωνικά λειτουργικής αρχιτεκτονικής που εξασφαλίζει κοινωνική ειρήνη και πραγματική προστασία, όχι μόνο για τις γυναίκες, αλλά και για τους άνδρες και το σημαντικότερο, για τις επόμενες γενιές. Η συλλογική ευθύνη, η δίκαιη πατριαρχία, η έννοια της αλληλοπροστασίας και του αλληλοσεβασμού, λειτουργούν ως αντίβαρο στην ανεξέλεγκτη ατομική αυθαιρεσία, τον αντικοινωνικό μηδενισμό και την ηθική ασυδοσία που μαστίζουν τη σημερινή Δύση.
Πριν λοιπόν υιοθετήσουμε αβασάνιστα τις δυτικές καταγγελίες και τα φανταχτερά δημοσιογραφικά στερεότυπα για τη Σαουδική Αραβία, οφείλουμε να εξετάσουμε τη μεγάλη εικόνα. Να διερευνήσουμε το κοινωνικό, θρησκευτικό και νομικό πλαίσιο που νομιμοποιεί τους συγκεκριμένους θεσμούς, να αντιπαραβάλουμε τα πραγματικά αποτελέσματα κάθε συστήματος και κυρίως, να αποκαλύψουμε την επιλεκτική και ιδεολογικά στρατευμένη φύση της δυτικής κριτικής. Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να μιλήσουμε ειλικρινά για το τι είναι κοινωνική δικαιοσύνη, τι σημαίνει πραγματική προστασία και ποιο μοντέλο τελικά οδηγεί σε υγιή κοινωνία, ασφάλεια και διαχρονική συνοχή.
Η ακόλουθη ανάλυση φιλοδοξεί να κάνει ακριβώς αυτό. Να αποδομήσει την προπαγάνδα, να ξεμπροστιάσει την υποκρισία, να φωτίσει τις πραγματικές αιτίες της δυτικής εχθρότητας προς την ισλαμική κοινωνική τάξη και να αναδείξει τον θετικό ρόλο της συλλογικής πειθαρχίας και της οικογενειακής συνοχής που, είτε αρέσει είτε όχι, παραμένουν το στήριγμα κάθε υγιούς κοινωνίας.
Τα δυτικά μέσα ενημέρωσης, όπως ο Guardian και αναδημοσιεύσεις από ελληνικά sites, παρουσιάζουν τα λεγόμενα κέντρα Dar al-Reaya στη Σαουδική Αραβία ως «μυστικές φυλακές επιμόρφωσης» όπου τάχα κρατούνται «ανυπάκουες» γυναίκες κάτω από άθλιες συνθήκες. Σύμφωνα με αυτά τα δημοσιεύματα, εκατοντάδες νεαρές γυναίκες που φέρονται απλά να «ανυπάκουσαν» σε πατέρα ή σύζυγο στέλνονται σε κλειστά ιδρύματα για «αναμόρφωση», αντιμετωπίζοντας σωματικές τιμωρίες (π.χ. τακτικά μαστιγώματα) και καταναγκαστική θρησκευτική διδασκαλία, χωρίς επαφή με τον έξω κόσμο. Περιγράφονται μάλιστα ως «κολαστήρια» όπου σημειώνονται μέχρι και απόπειρες αυτοκτονίας λόγω των συνθηκών.
Αυτή η αφήγηση (που κρατάει εδώ και μια δεκαετία) δραματοποιεί τις Dar al-Reaya ως τόπους φρίκης, ενισχύοντας μια δυτική ψευδό φιλελεύθερη οπτική που θεωρεί ότι κάθε μορφή πειθαρχίας προς τις γυναίκες είναι αυτομάτως καταπίεση. Προβάλλεται η υπόθεση ότι το παραμικρό διορθωτικό μέτρο θεωρείται παραβίαση δικαιωμάτων, ενώ η μόνη αποδεκτή κατάσταση θα ήταν η πλήρης απουσία τιμωρίας ή περιορισμού. Πρόκειται ξεκάθαρα για ιδεολογικό πλαίσιο με προειλημμένες θέσεις, όπως οτι οι παραδοσιακές ισλαμικές κοινωνικές δομές παρουσιάζονται ως οπισθοδρομικές και απάνθρωπες, ενώ τα δυτικά πρότυπα θεωρούνται ηθικά ανώτερα. Είναι σημαντικό να αποδομήσουμε αυτήν τη μονομερή θεώρηση, εξετάζοντας το θρησκευτικό και κοινωνικό πλαίσιο αυτών των κέντρων και τη σκοπιμότητα πίσω από τη δυτική κριτική.
Στον ισλαμικό κόσμο η έννοια της κοινωνικής πειθαρχίας και του ηθικού ελέγχου είναι βαθιά εδραιωμένη. Το Ισλάμ διδάσκει ότι η κοινότητα οφείλει να «προστάζει το καλό και να αποτρέπει το κακό», καθήκον που αφορά εξίσου άνδρες και γυναίκες. Όπως αναφέρει το Κοράνι: «Οι πιστοί, άνδρες και γυναίκες, είναι προστάτες ο ένας του άλλου· ενθαρρύνουν το σωστό και εμποδίζουν το κακό». Η Ισλαμική αρχή αυτή επιτάσσει ότι η διατήρηση της ηθικής τάξης δεν είναι απλώς ατομική υπόθεση, αλλά συλλογική ευθύνη.
Στο πλαίσιο της Σαρία (ισλαμικού νόμου), η κοινωνία έχει το δικαίωμα αλλά και την υποχρέωση να παρεμβαίνει όταν κάποιος παρεκκλίνει σοβαρά από τις ηθικές αρχές. Σε πολλά μουσουλμανικά κράτη έχουν υπάρξει θεσμοθετημένα σώματα «Προστασίας της Αρετής και Πρόληψης της Αμαρτίας» (π.χ. η γνωστή θρησκευτική αστυνομία στη Σαουδική Αραβία πριν περιοριστεί το 2016). Αυτά τα όργανα επιβλέπουν τη συμμόρφωση με τον ισλαμικό κώδικα συμπεριφοράς, καταπολεμώντας ανήθικες πράξεις και προωθώντας τις ενάρετες. Με άλλα λόγια, η πειθαρχία στην ισλαμική κοσμοθεωρία δεν θεωρείται καταπίεση, αλλά απαραίτητο στοιχείο μιας ηθικά υγιούς κοινωνίας.
Επιπλέον, οι βασικοί στόχοι του ισλαμικού δικαίου περιλαμβάνουν την προστασία θεμελιωδών αξιών όπως η πίστη, η ζωή, η διάνοια, η τιμή/γενεαλογία (οικογένεια) και η περιουσία. Η προστασία της οικογενειακής τιμής και συνοχής είναι κεντρική. Γι’ αυτό απαγορεύονται πράξεις όπως η μοιχεία ή η παράνομη σεξουαλική σχέση διοτι θεωρούνται απειλές για τον θεσμό της οικογένειας και την ηθική της κοινωνίας. Οι νόμοι που ποινικοποιούν τέτοιες συμπεριφορές (για άνδρες και γυναίκες) αποσκοπούν στην προάσπιση του κοινωνικού συνόλου και όχι απλώς στον έλεγχο του ατόμου. Με αυτή τη θεώρηση, η πειθαρχία μιας γυναίκας (ή ενός άνδρα) που παραβιάζει τις ηθικές αρχές δεν είναι αυθαίρετη καταπίεση, αλλά θρησκευτική και κοινωνική επιταγή. Η απουσία τιμωρίας για σοβαρές αποκλίσεις δεν αποτελεί αρετή η ελευθερία στο Ισλάμ, αντίθετα, θα ισοδυναμούσε με αδιαφορία προς το ηθικό καλό και το συμφέρον της κοινωνίας.
Τα Dar al-Reaya (στα αραβικά «οίκος φροντίδας») είναι κρατικά ιδρύματα στη Σαουδική Αραβία που στοχεύουν στην επανένταξη και πειθαρχημένη φροντίδα νεαρών γυναικών. Παρά τη δυτική ρητορική που τα παρομοιάζει με «μυστικές φυλακές», η ύπαρξή τους εντάσσεται σε ένα νομικό και κοινωνικό πλαίσιο της χώρας. Σύμφωνα με τις σαουδαραβικές αρχές, τα κέντρα αυτά ιδρύθηκαν για να παρέχουν περίθαλψη, κοινωνική πειθαρχία και ηθική καθοδήγηση σε κορίτσια και γυναίκες έως 30 ετών που είναι παραβατικά στοιχεία. Στους χώρους αυτούς, προβλέπεται να προσφέρεται εκπαίδευση, επαγγελματική κατάρτιση, θρησκευτική διδασκαλία και ιατρική/κοινωνική στήριξη, με στόχο την ηθική διόρθωση και την επαναφορά τους σε ομαλό βίο. Η επίσημη ορολογία παρουσιάζει τις Dar al-Reaya ως «μονάδες κοινωνικής προστασίας» που διασφαλίζουν «κατάλληλες κοινωνικές και ψυχολογικές συνθήκες» για τις τρόφιμες.
Σε ποιες περιπτώσεις μια γυναίκα οδηγείται στο Dar al-Reaya; Οι λόγοι παραπομπής ποικίλλουν από σοβαρά εγκλήματα έως ηθικές παραβάσεις. Οι βασικές κατηγορίες περιλαμβάνουν:
- (Απουσία/Φυγή): Όταν μια νεαρή γυναίκα «εξαφανίζεται» από το σπίτι ή το σκάει χωρίς άδεια.
- (Ανυπακοή σε γονέα/κηδεμόνα): Η σοβαρή ανυπακοή προς τον πατέρα, μητέρα, σύζυγο ή νόμιμο κηδεμόνα της θεωρείται αδίκημα στη σαουδαραβική νομοθεσία.
- Πράξεις ανήθικες: Σχέσεις εκτός γάμου ή σεξουαλική επαφή εκτός γάμου.
- Βαριά εγκλήματα: Νεαρές γυναίκες που διέπραξαν σοβαρά εγκλήματα (π.χ. ανθρωποκτονία) μπορεί να κρατηθούν σε τέτοια ιδρύματα, πιθανώς ξεχωριστά από τις ενήλικες φυλακές, έως ότου ολοκληρωθεί η έρευνα ή η δίκη τους.
Είναι σημαντικό να κατανοήσουμε ότι τα Dar al-Reaya δεν είναι απλός “τιμωρητικός μηχανισμός” αλλά μέρος ενός συστήματος κοινωνικής πρόνοιας. Στη Σαουδική Αραβία δεν υπάρχουν ανεξάρτητα καταφύγια για κακοποιημένες γυναίκες όπως στη Δύση. Έτσι, αυτά τα κρατικά κέντρα πολλές φορές λειτουργούν και ως άσυλο για γυναίκες θύματα ενδοοικογενειακής βίας που δεν έχουν πού αλλού να στραφούν. Ενώ οι επικριτές σημειώνουν ότι τα Dar al-Reaya συχνά δεν προστατεύουν πραγματικά τις γυναίκες από την κακοποίηση αλλά τις περιορίζουν περαιτέρω, πρέπει να τονιστεί η άλλη πλευρά. Μέσα στο δικό του κοινωνικό πλαίσιο, το κράτος τα θεωρεί ως μέσο αποτροπής χειρότερων καταστάσεων. Για παράδειγμα, μια νεαρή που συνελήφθη για ανάρμοστη σχέση μπορεί να προτιμάται να σταλεί σε ένα τέτοιο κέντρο αντί για κανονική φυλακή ή αντί να επιστρέψει σε μια οικογένεια όπου κινδυνεύει.
Τα κέντρα αυτά αποτελούν μέρος ενός θρησκευτικά και κοινωνικά κατοχυρωμένου πλαισίου ηθικής πειθαρχίας και προστασίας στη Σαουδική Αραβία. Η δυτική απεικόνιση τους αποκλειστικά ως «κολαστήρια για ανυπάκουες» απομονώνει το θέμα από το πλαίσιο του. Αγνοεί τόσο τον σκοπό (πρόληψη περαιτέρω ηθικών ή εγκληματικών εκτροπών) όσο και την πολιτισμική κατανόηση της έννοιας «προστασία της τιμής» που διαπερνά αυτές τις κοινωνίες.
Η δυτική προπαγανδιστική αφήγηση αναφέρει ότι οι νόμοι αυτοί είναι στοχευμένοι μόνο κατά των γυναικών, κάτι που υπονοεί ένα αποκλειστικά μισογυνικό σύστημα. Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι ότι η σαρία και οι σχετικοί σαουδαραβικοί νόμοι εφαρμόζονται και στα δύο φύλα σε ανάλογες περιπτώσεις. Η κοινωνική πειθαρχία δεν είναι γυναικο-κεντρική «τιμωρία» αλλά ένα καθολικό ηθικό πλαίσιο.
Ακολουθούν μερικά παραδείγματα που δείχνουν ότι οι άνδρες επίσης υπόκεινται σε αυστηρές ποινές για παρόμοια αδικήματα ή ανήθικες συμπεριφορές στη Σαουδική Αραβία:
- Παραβίαση σεξουαλικής ηθικής (μοιχεία, πορνεία): Σύμφωνα με τη σχολή ισλαμικού δικαίου που επικρατεί στη Σ. Αραβία, η μοιχεία τιμωρείται εξίσου σκληρά για άνδρες και γυναίκες, λιθοβολισμός μέχρι θανάτου εάν ο δράστης είναι παντρεμένος, ή 100 μαστιγώσεις και εξορία αν είναι ανύπαντρος. Δηλαδή, ένας άνδρας που διαπράττει μοιχεία αντιμετωπίζει την ίδια ανώτατη ποινή με μια γυναίκα. Στην πράξη, μάλιστα, υπάρχουν περιπτώσεις όπου ο άνδρας τιμωρήθηκε αυστηρότερα. Σε υπόθεση αιμομιξίας, ένας Σαουδάραβας καταδικάστηκε σε 4.750 μαστιγώσεις και 6 χρόνια φυλακή για σχέση με τη νύφη του, ενώ η γυναίκα έλαβε 65 μαστιγώσεις και 6 μήνες φυλάκιση. Η εξαιρετικά βαριά ποινή προς τον άνδρα δείχνει ότι το σύστημα δεν διστάζει να τιμωρήσει παραδειγματικά το ανδρικό μέρος όταν κρίνεται ως κύριος υπαίτιος μιας ανήθικης πράξης.
- Παράνομη συνύπαρξη φύλων (Χούλουα): Ο κανόνας που απαγορεύει να βρίσκονται ένας άνδρας και μια γυναίκα μόνοι τους (ξένοι μεταξυ τους) ιδιαιτέρως αν δεν είναι συγγενείς, εφαρμόζεται και στους δύο. Ένας άνδρας που θα συλληφθεί σε κατάσταση khulwa με μια γυναίκα μπορεί να τιμωρηθεί ή και πρόστιμο/φυλάκιση, ανάλογα με την περίπτωση. Οι θρησκευτικές αρχές στο παρελθόν έχουν επιβάλει τιμωρίες ακόμη και σε άνδρες απλώς επειδή βρέθηκαν μόνοι με γυναίκες αναρμοστα σε δημόσιο χώρο, θεωρώντας τους βασικούς υπεύθυνους.
- Κατανάλωση αλκοόλ και άλλες απαγορευμένες πράξεις: Οι ισλαμικοί νόμοι απαγορεύουν το αλκοόλ για όλους. Οι παραβάτες –ανεξαρτήτως φύλου– υφίστανται ποινές. Χαρακτηριστικά, γυναίκα 19 ετών καταδικάστηκε σε 4 χρόνια κράτηση σε Dar al-Reaya και 2.000 μαστιγώσεις επειδή συνελήφθη να πίνει αλκοόλ σε πάρτι με άνδρες. Οι άνδρες του ίδιου πάρτι δεν έμειναν ατιμώρητοι. Βάσει νόμου, η κατοχή ή κατανάλωση αλκοόλ επιφέρει ποινές φυλάκισης και μαστιγώματος και για εκείνους. Εξάλλου, περιπτώσεις όπως του γνωστού Σαουδάραβα μπλόγκερ Raif Badawi δείχνουν ότι και άνδρες υπόκεινται σε σκληρές σωματικές ποινές όταν παραβαίνουν θρησκευτικούς νόμους
- Εγκληματικότητα και αντικοινωνικές συμπεριφορές: Η σαουδαραβική δικαιοσύνη προβλέπει ότι όλοι οι πολίτες λογοδοτούν για παραβάσεις. Οι άνδρες νεαρής ηλικίας που επιδεικνύουν παραβατική συμπεριφορά συνήθως κρατούνται σε ανάλογα κέντρα νεανικής παραβατικότητας ή σε φυλακές αν είναι ενήλικοι, όπου επίσης υφίστανται σωφρονιστικές πρακτικές. Για παράδειγμα, στο σύστημα «Οίκων Κοινωνικής Καθοδήγησης» που λειτουργεί υπό το Υπουργείο Ανθρωπίνων Πόρων & Κοινωνικής Ανάπτυξης, φιλοξενούνται νεαροί παραβάτες (αγόρια) με στόχο την αναμόρφωσή τους μέσα από εκπαίδευση και πειθαρχία. Αυτό υποδηλώνει ότι υπάρχει αντίστοιχη μέριμνα και για τα δύο φύλα σε διαφορετικές δομές.
Από τα παραπάνω, γίνεται σαφές ότι η νομοθεσία δεν αποκλείει τους άνδρες από την πειθαρχική διαδικασία. Ναι μεν, οι γυναίκες στη Σαουδική Αραβία βρίσκονται υπό το καθεστώς της ανδρικής κηδεμονίας που δυνητικά μπορεί να περιορίσει τις ελευθερίες τους, όμως και οι άνδρες δεσμεύονται από τον ίδιο ηθικό κώδικα και τιμωρούνται όταν τον παραβαίνουν. Το σύστημα προβάλλεται ως προστατευτικό και στην ιδανική του λειτουργία, προστατεύει τη γυναίκα από το να διαπράξει βαρύτερα αμαρτήματα ή εγκλήματα και προστατεύει και την κοινωνία/οικογένεια από τη διατάραξη της τιμής της. Η μονομερής παρουσίαση από τα δυτικά μέσα αποκρύπτει αυτό το στοιχείο, δημιουργώντας την εντύπωση ότι πρόκειται για τυφλή καταπίεση των γυναικών. Στην πραγματικότητα, πρόκειται περί ενιαίου συστήματος ηθικής πειθαρχίας, είτε συμφωνεί κανείς είτε διαφωνεί με αυτό, που θεωρητικά αγκαλιάζει όλη την κοινωνία.
Η σαουδαραβική κοινωνία, ακριβώς λόγω της θεσμικής πειθαρχίας και της οικογενειακής υπευθυνότητας λόγω Σαρία, δεν παράγει τα φαινόμενα εκτροπής που μαστίζουν τη Δύση. Πιο συγκεκριμένα, δεν γνωρίζει φαινόμενα μαζικών συμμοριών ανηλίκων. Δεν υπάρχουν χούλιγκαν-ανήλικοι που καίνε γειτονιές, ούτε εγκληματικές «αγέλες» εφήβων που τρομοκρατούν γειτονιές ή σταθμούς. Οι ανήλικοι δεν φέρονται με ακραία αντικοινωνικότητα, δεν κυκλοφορούν οπλισμένοι με μαχαίρια, δεν απασχολούν τη δικαιοσύνη με μαζικά περιστατικά ληστειών ή βίας. Γιαυτο το Ισλαμικό μοντέλο είναι επιτυχημένο, εφόσον εφαρμόζεται.
Από την άλλη η δυτική κοινωνία ακριβώς λόγω της θεσμικής ασυδοσίας της έχοντας τον μανδύα του φιλελευθερισμού, δημοκρατίας και «ανθρωπίνων δικαιωμάτων» (που επι της ουσίας μιλάμε για έναν ανήθικο ατομικισμό) παρατηρούμε έκρηξη ανήλικης εγκληματικότητας, με συμμορίες, ομαδικές/αθλητικές βίες, εκφοβισμούς στα σχολεία (bullying), εγκληματικές ενέργειες συνεχώς ακόμα και φονικά περιστατικά από εφήβους.
Τα δυτικά φαινόμενα που μαστίζουν τις «πολιτισμένες» κοινωνίες οφείλονται κατά μεγάλο μέρος στην αποδόμηση της πειθαρχίας, στην κατάργηση της υγειούς πατριαρχίας λόγω φεμινισμού, στην διάλυση του θεσμού της οικογένειας και την απουσία του σεβασμού προς την κοινωνία. Η απόλυτη «απελευθέρωση» των ανηλίκων, η ανυπαρξία της έννοιας του κηδεμόνα (στην δύση τον τιμωρούν αν πειθαρχήσει τα παιδιά του) και η ποινικοποίηση κάθε μορφής πειθαρχίας (ακόμα και λεκτικής) από γονείς ή σχολεία οδήγησε στη διάλυση κάθε μηχανισμού κοινωνικής πρόληψης.
Η Σαουδική Αραβία δεν έχει στρατιές ανήλικων εγκληματιών, ούτε “χαμένες γενιές” που καταστρέφουν περιουσίες, επιτίθενται σε συμπολίτες ή πεθαίνουν από ναρκωτικά και οπαδική βία. Αυτό δεν είναι τυχαίο. Είναι το αποτέλεσμα ενός πλαισίου που βασίζεται σε σεβασμό, ιεραρχία, οικογενειακή ευθύνη και, όταν χρειάζεται, πειθαρχία.
Αντίθετα, στη Δύση, οι ίδιες οι αρχές αναζητούν απεγνωσμένα λύσεις για την βία των εφήβων, την κατανόηση τους από αλκοόλ και ουσίες, αναθεωρώντας όλο και περισσότερο το αφήγημα της πλήρους απουσίας πειθαρχίας. Το αποτέλεσμα είναι η δυτική κοινωνία να πληρώνει ενα τεράστιο κόστος σε βία, εγκληματικότητα, αποξένωση και διάλυση του κοινωνικού ιστού.
Αυτό σημαίνει πως όσο κι αν “σοκάρει” τον δυτικό παρατηρητή το σαουδαραβικό μοντέλο πειθαρχίας, λειτουργεί και τα αποτελέσματα φαίνονται στον δρόμο και στις πράξεις. Μια κοινωνία που δεν χρειάζεται να φοβάται τα παιδιά της, έχει καταφέρει αυτό που η “προοδευτική” Δύση πλέον ζηλεύει και δεν μπορεί να εξασφαλίσει. Το πρόβλημα όμως και η ανωμαλία του δυτικού μοντέλου, που έχει το θράσος να σηκώνει τα μάτια της στο Αραβικό μοντέλο, δεν σταματά εδώ. Υπάρχει και ο παράγοντας της υποκρισίας.
Ενώ η Δύση σπεύδει να καταδικάσει τις πρακτικές αυτές, είναι σημαντικό να επισημανθεί η υποκρισία πολλών δυτικών κοινωνιών, οι οποίες εφαρμόζουν βασανισμούς στο σωφρονιστικό τους σύστημα και απλώς τα αποκαλούν με διαφορετικά ονόματα και τα εντάσσουν σε άλλο πλαίσιο. Η δήθεν ανωτερότητα που προβάλλουν τα δυτικά πρότυπα δεν είναι τόσο καθολική όσο διατείνεται. Ας εξετάσουμε μερικά παραδείγματα «σωφρονιστικών δομών» στη Δύση:
- «Στρατόπεδα συμμόρφωσης» για ανηλίκους (boot camps): Σε ΗΠΑ και άλλες χώρες, εδώ και δεκαετίες λειτουργεί μια ολόκληρη βιομηχανία λεγόμενων “κατασκηνώσεων πειθαρχίας” ή προγραμμάτων “σκληρής αγάπης” για εφήβους με παραβατική ή «ανυπάκουη» συμπεριφορά. Σε αυτά τα ιδιωτικά κέντρα, τα οποία διαφημίζονται ως χώροι βελτίωσης συμπεριφοράς, έχουν καταγραφεί χιλιάδες καταγγελίες για κακομεταχείριση, βία και καψόνια σε βάρος των παιδιών. Μια έρευνα του Κογκρέσου (GAO 2007) κατέγραψε εκατοντάδες περιπτώσεις θανάτων και σοβαρών τραυματισμών εφήβων σε τέτοια προγράμματα “θεραπευτικής διαβίωσης” στις ΗΠΑ. Οι ανήλικοι υποβάλλονταν σε ακραίες τιμωρίες, απομόνωση, ακόμα και στέρηση φαγητού ή ύπνου στο όνομα της πειθαρχίας. Πρόκειται επί της ουσίας για φυλακές ανηλίκων, στις οποίες πολλοί γονείς στις δυτικές κοινωνίες στέλνουν τα «δύσκολα» παιδιά τους. Η τραυματική εμπειρία αυτών των camp έχει αφήσει πίσω ενήλικες πλέον με σύνδρομα μετατραυματικού στρες κάτι που αποκαλύπτουν διασημότητες όπως η Paris Hilton που μίλησε δημόσια για τον εφιάλτη που έζησε σε τέτοιο ίδρυμα (και γνωρίζουμε σήμερα τι χαρακτήρα οικοδόμησε μέσα από εκεί). Πώς λοιπόν μπορεί η Δύση να στιγματίζει τη σαουδαραβική πρακτική ως «μεσαιωνική», όταν στην ίδια της την αυλή λειτουργούν βασανιστικά προγράμματα για νέους με τη λογική του «στρατώνα»;
- Ψυχιατρικός καταναγκασμός και υπερβολική φαρμακευτική καταστολή: Ένας πιο ύπουλος τρόπος κοινωνικού ελέγχου στη Δύση είναι η ακούσια ψυχιατρική νοσηλεία και η υπερσυνταγογράφηση ψυχοφαρμάκων σε άτομα (συχνά γυναίκες ή νέους) που θεωρούνται «απείθαρχοι» ή «προβληματικοί». Ιστορικά, η Δύση έχει σκοτεινό παρελθόν στο ζήτημα. Τον 19ο αιώνα, ή αντιρρησίες γυναίκες βαφτίζονταν «υστερικές» και κλείνονταν σε φρενοκομεία επειδή αρνούνταν τον υποταγμένο ρόλο της συζύγου. Γυναίκες στην Βικτωριανή Αμερική και Ευρώπη που «αντιστέκονταν στην οικογενειακή εξουσία» συχνά χαρακτηρίζονταν παρανοϊκές και έμπαιναν σε ψυχιατρικά ιδρύματα για να τιμωρηθούν με άλλοθι την «θεραπεία». Ακόμα και σήμερα, στις ΗΠΑ για παράδειγμα, χιλιάδες παιδιά σε ανάδοχες οικογένειες ή ορφανοτροφεία λαμβάνουν ισχυρά ψυχοφάρμακα ώστε να “ηρεμήσουν” και να μην δημιουργούν προβλήματα. Έκθεση του Γενικού Επιθεωρητή (2018) αποκάλυψε εκτεταμένη χρήση ψυχοτρόπων φαρμάκων σε ευάλωτα παιδιά του συστήματος πρόνοιας, χωρίς την απαιτούμενη ιατρική εποπτεία. Με άλλα λόγια, αντί να εγκλείουν τους ανηλίκους σε ιδρύματα, πολλά δυτικά κράτη επιλέγουν να τους καταστέλλουν χημικά, δημιουργώντας μια γενιά υπερ-φαρμακωμένων νέων. Αυτό αποτελεί μια μορφή καταστολής της προσωπικότητας που δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί πιο ανθρώπινη από την ανοιχτή πειθαρχία των Dar al-Reaya.
- Σύστημα ανάδοχης φροντίδας και ιδρύματα ανηλίκων: Στις δυτικές χώρες, όταν μια οικογένεια κριθεί ακατάλληλη (μονο και μονο επειδη μαλωσε η τιμωρησε το παιδί), το κράτος αφαιρεί τα παιδιά και τα τοποθετεί σε ανάδοχες οικογένειες ή ιδρύματα. Παρά τις καλές προθέσεις, το σύστημα αυτό συχνά οδηγεί σε κακοποίηση και περαιτέρω τραύματα. Μελέτες δείχνουν ότι σημαντικό ποσοστό παιδιών σε ανάδοχες οικογένειες υφίσταται σωματική ή σεξουαλική κακοποίηση από τους θετούς γονείς. Τα ορφανοτροφεία και τα αναμορφωτήρια στη Δύση έχουν το δικό τους ιστορικό βιαιοπραγιών. Για παράδειγμα, σε βρετανικά ιδρύματα παιδιών αποκαλύφθηκαν περιστατικά ξυλοδαρμών και εκφοβισμού, παρόμοια με αυτά που καταγγέλλονται στα Dar al-Reaya, αλλά αυτά σπανίως γίνονται διεθνείς ειδήσεις. Αντίθετα, παρουσιάζονται ως μεμονωμένες παραβιάσεις, όχι ως σύμφυτο πρόβλημα του δυτικού συστήματος.
Με αυτά τα παραδείγματα, δεν υποστηρίζουμε ότι δύο λάθη κάνουν ένα σωστό. Αντιθέτως, στόχος είναι να καταδειχθεί η υποκρισία πίσω από την σταυροφορία κατά της Σαουδικής Αραβίας, εχοντας ως στόχο το Ισλάμ και οχι την χώρα. Τα δυτικά έθνη έχουν τους δικούς τους τρόπους να επιβάλλουν πειθαρχία και κοινωνική συμμόρφωση, οι οποίοι σε πολλές περιπτώσεις είναι ύπουλοι. Όταν λοιπόν ΜΚΟ και ΜΜΕ από αυτές τις χώρες υψώνουν το δάχτυλο, παρουσιάζοντας το δικό τους μοντέλο ως τέλεια ελεύθερο και φιλικό στα δικαιώματα, διαπράττουν επιλεκτική αγανάκτηση. Αγνοούν τις δικές τους δομές σωφρονισμού και επικεντρώνονται στις πρακτικές του «Άλλου», προσδίδοντάς τους χαρακτηριστικά βαρβαρότητας.
Η έντονη επίθεση των δυτικών μέσων και οργανώσεων στις πρακτικές της Σαουδικής Αραβίας, όπως τα κέντρα Dar al-Reaya, δεν είναι μια ουδέτερη ανθρωπιστική ανησυχία και σιγουρά δεν γίνεται πρώτη φορά. Αντιθέτως, εντάσσεται σε ένα ευρύτερο ιδεολογικό και πολιτισμικό μέτωπο. Πολλοί στον μουσουλμανικό κόσμο αντιλαμβάνονται τον δυτικό φεμινισμό και τον λόγο περί ανθρωπίνων δικαιωμάτων ως ένα είδος νεο-αποικιακού εργαλείου, μια προσπάθεια των δυτικών χωρών να επιβάλουν τις δικές τους αξίες και να διαβρώσουν τις παραδοσιακές δομές των ισλαμικών κοινωνιών. Πράγματι, έρευνες δείχνουν ότι αρκετές Σαουδαράβισσες αντιμετωπίζουν τον εξαγόμενο φεμινισμό με καχυποψία, θεωρώντας τον προϊόν δυτικού ιμπεριαλισμού που ευαγγελίζεται την ισότητα με τρόπους ασύμβατους προς την τοπική κουλτούρα και θρησκεία, πέρα από το γεγονός ότι δεν προσφέρει κανένα αποτέλεσμα.
Ο θόρυβος γύρω από τις «φυλακές επιμόρφωσης» πρέπει να τον δούμε υπό αυτό το πρίσμα. Η ανδρική κηδεμονία (ουιλάγια) και η οικογενειακή πατριαρχική δομή στο στόχαστρο των επικριτών αποτελούν θεμέλια της σαουδαραβικής (και γενικότερα ισλαμικής) κοινωνίας. Στα μάτια ενός συντηρητικού Σαουδάραβα, η κατάργησή τους την οποία εμμέσως προωθούν οι δυτικοί λόγοι, θα σήμαινε διάλυση της παραδοσιακής οικογένειας και αποδυνάμωση της θρησκευτικής συνοχής. Δεν είναι τυχαίο που αναλυτές μιλούν για έναν «πόλεμο αξιών». Από τη μία, ο δυτικός ατομοκεντρισμός που δίνει απόλυτη προτεραιότητα στην προσωπική αυτονομία, κι από την άλλη, το ισλαμικό σύστημα που δίνει έμφαση στη συλλογική ευθύνη, την οικογενειακή ιεραρχία και την πνευματική σωτηρία. Οι δομές όπως τα Dar al-Reaya ενσαρκώνουν αυτή τη φιλοσοφία της κοινωνικής ευθύνης προς το άτομο. Η Δύση, μη μπορώντας να δεχτεί την εγκυρότητα ενός εναλλακτικού συστήματος αξιών, επιχειρεί να το παρουσιάσει ως απόλυτο κακό. Δεν το αντέχει και αποτελει εμπόδιο στην νέο αποικιοκρατική λογική της.
Είναι χαρακτηριστικό ότι οι ίδιες δυτικές φωνές που καταδικάζουν εντόνως τη Σαουδική Αραβία, σίγησαν ή υποβάθμισαν περιπτώσεις κατάφωρης καταπάτησης δικαιωμάτων όταν αυτές δεν εξυπηρετούσαν το αφήγημά τους. Για παράδειγμα, χώρες που είναι σύμμαχοι της Δύσης και εφαρμόζουν παρόμοιες πρακτικές (έστω σε μικρότερη κλίμακα) δεν δέχονται τον ίδιο έλεγχο. Αυτή η επιλεκτική ευαισθησία υποδηλώνει ότι η κινητήρια δύναμη δεν είναι ο γνήσιος σεβασμός στα δικαιώματα των γυναικών, αλλά η πολιτική ατζέντα. Στην περίπτωση της Σαουδικής Αραβίας, η ατζέντα αυτή συνδέεται με τις πιέσεις εκσυγχρονισμού και άνοιγμα της χώρας στις δυτικές αντιλήψεις, κάτι που πολλοί στο βασίλειο φοβούνται ότι ισοδυναμεί με απόρριψη του Ισλάμ ως οργανωτικής αρχής.
Στον πυρήνα αυτής της ιδεολογικής σύγκρουσης μεταξύ Δύσης και Ισλάμ, το ζήτημα των Dar al-Reaya και της πειθαρχίας των γυναικών στη Σαουδική Αραβία δεν είναι ούτε απλώς νομικό ούτε δήθεν «ανθρωπιστικό». Πρόκειται για πόλεμο αξιών και κοσμοθεωριών. Η δυτική ρητορική που εξυψώνει τον ατομικισμό, δαιμονοποιεί κάθε μορφή υγιούς πατριαρχίας, διαλύει τους θεσμούς της οικογένειας και σπρώχνει τη νεολαία της στον μηδενισμό, έχει αποτύχει παταγωδώς να προσφέρει κοινωνική ειρήνη και πραγματική προστασία, ούτε για τις γυναίκες, ούτε για τους άνδρες, ούτε για τα παιδιά
Αντιθέτως, η σαουδαραβική και ευρύτερα ισλαμική κοινωνία, με την οικογενειακή ευθύνη και τη συλλογική πειθαρχία, έχει καταφέρει να εξαλείψει ή να ελαχιστοποιήσει τα φαινόμενα βίας, παρακμής, ανήλικης παραβατικότητας και κοινωνικής διάλυσης που χαρακτηρίζουν το δυτικό «πρότυπο». Το Ισλάμ δεν απολογείται για την κοινωνική του συνοχή, την υπερασπίζεται ως την ανώτερη μορφή δικαιοσύνης, προστασίας και ανθρώπινης αξιοπρέπειας.
Το να παρουσιάζονται οι θεσμοί πειθαρχίας και προστασίας όπως τα Dar al-Reaya ως «κολαστήρια», είναι μια χυδαία διαστρέβλωση από αυτούς που τρέμουν τη δύναμη της ηθικής, της τάξης και του ιεραρχημένου οικογενειακού πλαισίου. Πίσω από τις κραυγές για «δικαιώματα», η δυτική αφήγηση αποκρύπτει τα δικά της αδιέξοδα, τη βία των εφήβων, την καταστροφή των οικογενειών, τα στρατόπεδα συμμόρφωσης, τις ψυχιατρικές καταστολές, τα “χαμένα παιδιά” της.
Κανένα κοινωνικό σύστημα δεν είναι τέλειο. Αλλά η ιστορία έχει δείξει ότι όπου κυριαρχεί η σαρία, ο σεβασμός στην τάξη και η αλληλοϋπευθυνότητα, εκεί ανθίζουν η ασφάλεια, η τιμή και η συνοχή, όχι η διάλυση, η ανομία και ο εσωτερικός εκφυλισμός. Όσο κι αν προσπαθεί η Δύση να εισάγει τον ηθικό της σχετικισμό ως «παγκόσμια αξία», η πραγματικότητα των αποτελεσμάτων την εκθέτει και ως ένα βαθμό την ξευτελίζει στους ιδιους τους πολίτες της οι οποίοι καταλήγουν να ασπάζονται το Ισλάμ.
Ας το αναγνωρίσουμε ευθέως. Η κοινωνία που δεν χρειάζεται να φοβάται τα παιδιά της, που δεν θρηνεί καθημερινά θύματα αντικοινωνικής βίας και δεν καταστρέφει τη νεολαία της στο όνομα μιας ψευδούς ελευθερίας, είναι αυτή που έχει κάθε δικαίωμα να ορίζει τι σημαίνει πραγματική πρόοδος και προστασία. Η δυτική υποκρισία δεν μπορεί να αποτελέσει ούτε παράδειγμα ούτε κριτήριο για κανέναν, πόσο μάλλον για έναν κόσμο που αντλεί την ηθική του από θεϊκές, διαχρονικές αρχές.
Άχμαντ Μ. Ελντίν 
Πλήρης εξήγηση!